Στην Ελλάδα η κληρονομιά είναι από τις πιο συχνές αιτίες οικογενειακής σύγκρουσης. Όταν δεν υπάρχει ξεκάθαρη διαθήκη, ή όταν αυτή αμφισβητείται, η υπόθεση καταλήγει στο δικαστήριο και κρατά συχνά χρόνια.
Παρακάτω συγκεντρώσαμε τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία για τις κληρονομικές διαφορές, τους χρόνους εκδίκασης και τη διαμεσολάβηση, και εξηγούμε πώς μια σωστά συνταγμένη διαθήκη μειώνει δραστικά τον κίνδυνο. Ενημερώθηκε τον Ιούνιο 2026.
1. Χωρίς διαθήκη αποφασίζει ο νόμος, όχι η οικογένεια
Όταν κάποιος πεθαίνει χωρίς διαθήκη, εφαρμόζεται η εξ αδιαθέτου διαδοχή. Ο σύζυγος που κληρονομεί μαζί με τέκνα παίρνει το 1/4 και τα τέκνα μοιράζονται εξ ίσου τα υπόλοιπα 3/4. Όταν οι κληρονόμοι είναι πολλοί και η περιουσία ένα αδιαίρετο ακίνητο, η αναγκαστική συγκυριότητα γίνεται συχνά αφορμή διαμάχης.1
2. Η νόμιμη μοίρα δεν παρακάμπτεται εύκολα
Τα τέκνα, ο σύζυγος και οι γονείς προστατεύονται από τη νόμιμη μοίρα, που ισούται με το μισό της εξ αδιαθέτου μερίδας. Μια διαθήκη που θίγει τη νόμιμη μοίρα δεν είναι άκυρη, αλλά ο μεριδούχος μπορεί να ασκήσει αγωγή νόμιμης μοίρας, και εκεί ξεκινούν πολλές δικαστικές διενέξεις.2
3. Η προσβολή της διαθήκης είναι η πιο κοινή αιτία αγωγής
Οι πιο συχνές αφορμές για δικαστική διαμάχη είναι η αμφισβήτηση του γνησίου μιας ιδιόγραφης διαθήκης, ο ισχυρισμός ότι ο διαθέτης δεν είχε σώας τας φρένας, και η προσβολή της νόμιμης μοίρας. Μια καθαρά συνταγμένη ιδιόγραφη διαθήκη ή μια δημόσια διαθήκη περιορίζει αυτές τις αφορμές.3
4. Μια αστική υπόθεση κρατά κατά μέσο όρο πάνω από 770 ημέρες
Σύμφωνα με δεδομένα για το ελληνικό δικαστικό σύστημα, ο μέσος χρόνος περάτωσης αστικών και εμπορικών υποθέσεων έφτασε τις 771 ημέρες το 2023, από 746 ημέρες το 2022. Οι κληρονομικές διαφορές, που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του Πρωτοδικείου, ακολουθούν αυτούς τους χρόνους.4
5. Οι ακροάσεις προσδιορίζονται 12 έως 16 μήνες μετά την κατάθεση
Τα πολιτικά δικαστήρια παραμένουν συμφορημένα και οι δικάσιμοι ορίζονται συχνά 12 έως 16 μήνες μετά την κατάθεση της αγωγής. Μια κληρονομική διαφορά μπορεί έτσι να μείνει ανοιχτή για χρόνια, παγώνοντας στο μεταξύ τη χρήση της περιουσίας.5
| Δείκτης δικαστικού συστήματος | Τιμή |
|---|---|
| Μέσος χρόνος περάτωσης αστικών υποθέσεων (2023) | 771 ημέρες |
| Μέσος χρόνος (2022) | 746 ημέρες |
| Τυπική απόσταση ως τη δικάσιμο | 12 ως 16 μήνες |
| Ποσοστό περάτωσης υποθέσεων | περίπου 92% |
6. Από το 2020 πολλές διαφορές περνούν υποχρεωτικά από διαμεσολάβηση
Με τον νόμο 4640/2019, που τέθηκε σε πλήρη ισχύ από το 2020, μια σειρά αστικών και εμπορικών διαφορών, καθώς και ορισμένες οικογενειακές, περνούν υποχρεωτικά από μια αρχική συνεδρία διαμεσολάβησης πριν φτάσουν στο ακροατήριο. Σκοπός είναι η αποσυμφόρηση των δικαστηρίων και η ταχύτερη επίλυση.6
7. Η υποχρεωτική συνεδρία ορίζεται μέσα σε 20 ημέρες
Η αρχική συνεδρία διαμεσολάβησης πρέπει να λάβει χώρα το αργότερο 20 ημέρες αφότου ο διαμεσολαβητής λάβει το αίτημα, ή 30 ημέρες αν κάποιο μέρος διαμένει στο εξωτερικό. Η απουσία χωρίς λόγο επισύρει χρηματική ποινή, κάτι που ωθεί τα μέρη σε συμβιβασμό.7
8. Μια καθαρή διαθήκη είναι η φθηνότερη ασφάλεια
Οι περισσότερες κληρονομικές διαφορές δεν αφορούν την αξία της περιουσίας, αλλά την ασάφεια για το ποιος παίρνει τι. Μια ρητή κατανομή με υπόδειγμα διαθήκης, που σέβεται τη νόμιμη μοίρα, αφαιρεί τις περισσότερες αφορμές καβγά πριν καν προκύψουν.8
9. Όσο μεγαλώνει η κληρονομούμενη περιουσία, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος
Η Ελλάδα βρίσκεται σε ένα μεγάλο κύμα μεταβίβασης ακινήτων από τη γενιά των γονιών στα παιδιά. Όσο μεγαλύτερη η αξία και όσο περισσότεροι οι κληρονόμοι, τόσο πιο πιθανή η σύγκρουση. Περισσότερα για τα ποσά στο μέση κληρονομιά.9
Συχνές ερωτήσεις
Μπορώ να αποκληρώσω ένα παιδί στην Ελλάδα;
Όχι ελεύθερα. Η αποκλήρωση επιτρέπεται μόνο για τους περιοριστικά αναφερόμενους λόγους του Αστικού Κώδικα και πρέπει να γίνει με διαθήκη και ρητή αναφορά του λόγου. Διαφορετικά το τέκνο διατηρεί τη νόμιμη μοίρα.
Τι γίνεται αν δύο διαθήκες είναι αντιφατικές;
Η νεότερη διαθήκη υπερισχύει στο μέτρο που είναι ασυμβίβαστη με την παλαιότερη. Γι' αυτό κάθε νέα διαθήκη πρέπει να ανακαλεί ρητά τις προηγούμενες.
Η διαμεσολάβηση είναι υποχρεωτική για κάθε κληρονομική διαφορά;
Όχι για κάθε διαφορά, αλλά για ένα ευρύ φάσμα αστικών υποθέσεων άνω ορισμένου ποσού η αρχική συνεδρία είναι υποχρεωτική πριν την άσκηση αγωγής.
Το βασικό συμπέρασμα: οι κληρονομικές διαφορές κοστίζουν χρόνια και σχέσεις. Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος να τις αποφύγετε είναι μια καθαρή διαθήκη. Ξεκινήστε με το εργαλείο σύνταξης διαθήκης ή διαβάστε πρώτα πώς να γράψετε διαθήκη και τη νόμιμη μοίρα.
Πηγές
- 1Iason Skouzos TaxLaw (taxlaw.gr)
- 2Expat Law Greece (expatlaw.gr)
- 3Sintoris Law (sintorislaw.gr)
- 4Global Legal Insights (globallegalinsights.com)
- 5CEE Legal Matters (ceelegalmatters.com)
- 6CEE Legal Matters (Ν. 4640/2019) (ceelegalmatters.com)
- 7Symphonia Globe (symphoniaglobe.com)
- 8Amoiridis Law Services (law-services.gr)
- 9Global Property Guide (globalpropertyguide.com)
Επίσημες πηγές: ΕΛΣΤΑΤ, Ευρωπαϊκή Πύλη e-Justice.