Η δημόσια διαθήκη είναι η ασφαλέστερη μορφή διαθήκης του ελληνικού δικαίου. Συντάσσεται ενώπιον συμβολαιογράφου με την παρουσία τριών μαρτύρων (ή δύο συμβολαιογράφων και ενός μάρτυρα) και εγγυάται την αυστηρή τήρηση των κανόνων του Αστικού Κώδικα. Ρυθμίζεται στα άρθρα 1724 επ. ΑΚ.
Πότε επιβάλλεται η δημόσια διαθήκη
- Πρόσωπο που δεν μπορεί να διαβάσει χειρόγραφο (άρθρο 1747 ΑΚ): απαιτείται ειδική διαδικασία ενώπιον συμβολαιογράφου.
- Πρόσωπο που δεν μπορεί να γράψει ή να υπογράψει: η ιδιόγραφη αποκλείεται, ενδείκνυται η δημόσια.
- Τυφλό πρόσωπο (άρθρο 1748 ΑΚ): ειδικοί κανόνες σύνταξης.
- Σύνθετη περιουσία: επιχειρήσεις, εταιρικά μερίδια, ακίνητα στο εξωτερικό, ειδικές ρήτρες όπου χρειάζεται νομική καθοδήγηση.
Πώς λειτουργεί
Δήλωση της βούλησης
Ο διαθέτης δηλώνει προφορικά τη βούλησή του στον συμβολαιογράφο, παρουσία των μαρτύρων. Ο συμβολαιογράφος μπορεί να καθοδηγήσει νομικά, αλλά το περιεχόμενο προέρχεται από τον διαθέτη.
Σύνταξη και ανάγνωση
Ο συμβολαιογράφος συντάσσει το έγγραφο και το διαβάζει στον διαθέτη παρουσία των μαρτύρων. Ο διαθέτης επιβεβαιώνει ότι το κείμενο αποδίδει τη βούλησή του.
Υπογραφή
Υπογράφουν ο διαθέτης, οι μάρτυρες και ο συμβολαιογράφος. Αν ο διαθέτης δεν μπορεί να υπογράψει, γίνεται σχετική μνεία στο έγγραφο.
Οι μάρτυρες
Απαιτούνται τρεις μάρτυρες (ή δύο συμβολαιογράφοι και ένας μάρτυρας). Δεν μπορούν να είναι μάρτυρες (άρθρα 1725 επ. ΑΚ):
- όσοι τιμώνται με τη διαθήκη (οι κληρονόμοι ή κληροδόχοι),
- οι σύζυγοι, συγγενείς και αγχιστείς τους σε ορισμένο βαθμό,
- οι ανήλικοι και όσοι στερούνται της ικανότητας να είναι μάρτυρες.
Τι μπορεί να περιέχει
- Εγκατάσταση κληρονόμων κατά ποσοστά.
- Κληροδοσίες: αντικείμενα, χρηματικά ποσά, μερίδια.
- Υποκαταστάσεις σε περίπτωση που ο κληρονόμος δεν ζει.
- Ορισμός εκτελεστή της διαθήκης.
- Όρους και τρόπους, καταπιστεύματα.
- Επιθυμίες για το σώμα και την κηδεία.
Κόστος
Η αμοιβή του συμβολαιογράφου καθορίζεται από τον νόμιμο πίνακα αμοιβών και εξαρτάται από την έκταση και την πολυπλοκότητα της διαθήκης. Για μια τυπική δημόσια διαθήκη το κόστος είναι περιορισμένο σε σχέση με την ασφάλεια που προσφέρει.
| Στοιχείο | Σχόλιο |
|---|---|
| Συμβολαιογραφική αμοιβή | Κατά τον νόμιμο πίνακα, ανάλογα με την έκταση |
| Παρουσία μαρτύρων | Χωρίς πρόσθετη επιβάρυνση |
| Φύλαξη στον συμβολαιογράφο | Περιλαμβάνεται |
| Σύνθετες ρήτρες (καταπιστεύματα κ.λπ.) | Υψηλότερη αμοιβή |
Φύλαξη και δημοσίευση
Το πρωτότυπο φυλάσσεται στο αρχείο του συμβολαιογράφου. Ο διαθέτης λαμβάνει αντίγραφο αν το ζητήσει. Μετά τον θάνατο, η διαθήκη δημοσιεύεται από το αρμόδιο δικαστήριο, ώστε να αποκτήσει εκτελεστότητα. Επειδή φυλάσσεται από τον συμβολαιογράφο, δεν υπάρχει κίνδυνος να χαθεί ή να μην βρεθεί.
Τροποποίηση και ανάκληση
Η δημόσια διαθήκη ανακαλείται με:
- νεότερη διαθήκη (δημόσια ή ιδιόγραφη),
- ειδική δήλωση ανάκλησης ενώπιον συμβολαιογράφου,
- ανάληψη της μυστικής διαθήκης (όχι της δημόσιας, που παραμένει στο αρχείο).
Η καταστροφή του αντιγράφου που έχει ο διαθέτης δεν ανακαλεί τίποτα: το πρωτότυπο παραμένει στον συμβολαιογράφο.
Σύγκριση ιδιόγραφης και δημόσιας
| Κριτήριο | Ιδιόγραφη | Δημόσια |
|---|---|---|
| Κόστος σύνταξης | Δωρεάν | Συμβολαιογραφική αμοιβή |
| Νομική ασφάλεια | Κίνδυνος τυπικού ελαττώματος | Μέγιστη |
| Φύλαξη | Στο σπίτι ή σε συμβολαιογράφο | Στον συμβολαιογράφο |
| Μυστικότητα περιεχομένου | Απόλυτη | Γνωστό σε συμβολαιογράφο και μάρτυρες |
| Τροποποίηση | Πολύ απλή | Νέα συμβολαιογραφική πράξη |
| Μάρτυρες | Δεν χρειάζονται | Τρεις |
Και η μυστική διαθήκη;
Η μυστική διαθήκη (άρθρο 1738 ΑΚ) συνδυάζει στοιχεία και των δύο: ο διαθέτης παραδίδει σφραγισμένο έγγραφο στον συμβολαιογράφο, παρουσία τριών μαρτύρων, χωρίς ο συμβολαιογράφος να γνωρίζει το περιεχόμενο. Συνδυάζει τη μυστικότητα της ιδιόγραφης με την ασφάλεια φύλαξης της δημόσιας, αλλά χρησιμοποιείται σπάνια.
Συχνές ερωτήσεις
Γιατί τρεις μάρτυρες;
Για να διασφαλιστεί η γνησιότητα της δήλωσης βούλησης. Εναλλακτικά, η διαθήκη μπορεί να συνταχθεί ενώπιον δύο συμβολαιογράφων και ενός μάρτυρα.
Μπορεί ο συμβολαιογράφος να αποκαλύψει το περιεχόμενο;
Όχι, δεσμεύεται από το επαγγελματικό απόρρητο. Το περιεχόμενο αποκαλύπτεται με τη δημοσίευση μετά τον θάνατο.
Μπορώ να τροποποιώ συχνά μια δημόσια διαθήκη;
Ναι, αλλά κάθε τροποποίηση απαιτεί νέα συμβολαιογραφική πράξη και νέο κόστος. Αν αλλάζετε γνώμη συχνά, η ιδιόγραφη είναι πιο πρακτική.
Η ελληνική δημόσια διαθήκη ισχύει στο εξωτερικό;
Κατ' αρχήν ναι, σύμφωνα με τις διεθνείς συμβάσεις περί του τύπου της διαθήκης και τον Κανονισμό (ΕΕ) 650/2012. Συμβουλευτείτε τον συμβολαιογράφο σας για περιουσιακά στοιχεία σε άλλες χώρες.
Επόμενα βήματα
Αν η κατάστασή σας είναι απλή, η ιδιόγραφη διαθήκη αρκεί. Για σύνθετες περιπτώσεις, η δημόσια διαθήκη είναι η σωστή επιλογή. Πριν κλείσετε ραντεβού, υπολογίστε τη νόμιμη μοίρα και δείτε την εξ αδιαθέτου διαδοχή. Για τη διαδικασία σύνταξης δείτε πώς να γράψετε διαθήκη. Κατάλογος συμβολαιογράφων: Συμβολαιογραφικός Σύλλογος Εφετείων Αθηνών και Ελληνική Συμβολαιογραφική Ένωση.