Η ιδιόγραφη διαθήκη είναι η πιο απλή και οικονομική μορφή διαθήκης που αναγνωρίζει το ελληνικό δίκαιο: γράφεται στο σπίτι, δεν χρειάζεται συμβολαιογράφο ούτε μάρτυρες και ανακαλείται οποτεδήποτε. Παρ' όλα αυτά, οι περισσότεροι δεν τη συντάσσουν ποτέ, συνήθως από φόβο μήπως κάνουν λάθος στις τυπικές προϋποθέσεις του άρθρου 1721 του Αστικού Κώδικα.
Σε αυτόν τον οδηγό θα βρείτε τρία υποδείγματα ιδιόγραφης διαθήκης για τις πιο συνηθισμένες περιπτώσεις, μια λίστα ελέγχου των νόμιμων προϋποθέσεων και τα λάθη που ακυρώνουν τη διαθήκη. Τα υποδείγματα είναι φτιαγμένα ώστε να αντιγραφούν με το χέρι: μια ιδιόγραφη διαθήκη γραμμένη σε υπολογιστή είναι άκυρη, ακόμη και αν φέρει ιδιόχειρη υπογραφή.
Τρία υποδείγματα ιδιόγραφης διαθήκης
Τα υποδείγματα που ακολουθούν καλύπτουν τις τρεις πιο συχνές καταστάσεις. Προσαρμόστε τα στην προσωπική σας κατάσταση πριν τα αντιγράψετε με το χέρι. Τα στοιχεία με πλάγια είναι δείκτες που πρέπει να αντικαταστήσετε.
Υπόδειγμα 1: Ένας κληρονόμος (χωρίς κατιόντες)
Υπόδειγμα: διαθέτης χωρίς παιδιά
Ιδιόγραφη Διαθήκη
Στην πόλη, σήμερα ημέρα μήνας έτος ολογράφως.
Εγώ, ο/η όνομα και επώνυμο, του πατρώνυμο, που γεννήθηκα στην/στο τόπος στις ημερομηνία γέννησης και κατοικώ στην/στο διεύθυνση, με πλήρη συνείδηση και διανοητική διαύγεια, συντάσσω την παρούσα ιδιόγραφη διαθήκη μου και ανακαλώ ρητά κάθε προηγούμενη διαθήκη μου.
Εγκαθιστώ μοναδικό/η κληρονόμο ολόκληρης της περιουσίας μου, κινητής και ακίνητης, παρούσας και μέλλουσας, τον/την όνομα και επώνυμο κληρονόμου, του πατρώνυμο.
Σε περίπτωση που ο/η ως άνω κληρονόμος δεν ζει κατά τον χρόνο του θανάτου μου ή αποποιηθεί την κληρονομία, τον/την υποκαθιστώ με τον/την όνομα και επώνυμο υποκαταστάτου.
Αυτή είναι η τελευταία μου θέληση, την οποία γράφω, χρονολογώ και υπογράφω ιδιοχείρως.
Ιδιόχειρη υπογραφή
Υπόδειγμα 2: Σύζυγος με παιδιά, σεβασμός της νόμιμης μοίρας
Αν είστε παντρεμένος/η και έχετε παιδιά, οφείλετε να σεβαστείτε τη νόμιμη μοίρα που ανήκει στους κατιόντες και στον σύζυγο (άρθρο 1825 ΑΚ). Το υπόδειγμα που ακολουθεί αφήνει το διαθέσιμο τμήμα της περιουσίας στον σύζυγο, σεβόμενο τη μοίρα των τέκνων.
Υπόδειγμα: σύζυγος και δύο παιδιά
Ιδιόγραφη Διαθήκη
Στην πόλη, σήμερα ημέρα μήνας έτος ολογράφως.
Εγώ, ο/η πλήρη στοιχεία και πατρώνυμο, έγγαμος/η με τον/την σύζυγο και πατέρας/μητέρα αριθμός τέκνων με ονόματα ονόματα, ορίζω τα εξής, ανακαλώντας κάθε προηγούμενη διαθήκη:
1) Εγκαθιστώ κληρονόμους κατά ίσα μέρη τα τέκνα μου ονόματα, στα οποία αφήνω την περιουσία μου τηρώντας τη νόμιμη μοίρα τους.
2) Αφήνω στον/στην σύζυγό μου όνομα το διαθέσιμο τμήμα της περιουσίας μου που υπερβαίνει τη νόμιμη μοίρα των τέκνων, καθώς και την επικαρπία της οικογενειακής κατοικίας στην/στο διεύθυνση εφ' όρου ζωής.
3) Σε περίπτωση που τέκνο μου δεν ζει κατά τον θάνατό μου, στη θέση του υπεισέρχονται οι κατιόντες του (διαδοχή κατά ρίζες).
Αυτή είναι η τελευταία μου θέληση, γραμμένη, χρονολογημένη και υπογεγραμμένη ιδιοχείρως.
Ιδιόχειρη υπογραφή
Υπόδειγμα 3: Κληρονομιά με κληροδοσίες
Η κληροδοσία αφήνει ένα συγκεκριμένο αντικείμενο ή ένα χρηματικό ποσό σε ένα πρόσωπο, χωρίς να το καθιστά κληρονόμο. Ο κληροδόχος δεν ευθύνεται για τα χρέη της κληρονομίας με τον τρόπο που ευθύνεται ο κληρονόμος.
Υπόδειγμα: κληρονόμοι με κληροδοσίες
Ιδιόγραφη Διαθήκη
Στην πόλη, σήμερα ημέρα μήνας έτος ολογράφως. Εγώ, ο/η όνομα, επώνυμο, πατρώνυμο, ορίζω:
Πρώτον. Κληρονόμοι: εγκαθιστώ κληρονόμους κατά ίσα μέρη τα τέκνα μου ονόματα.
Δεύτερον. Κληροδοσίες:
α) Αφήνω στην ανιψιά μου όνομα το ποσό των ποσό ευρώ, από τον τραπεζικό μου λογαριασμό με IBAN IBAN.
β) Αφήνω στον φίλο μου όνομα το ρολόι μου περιγραφή.
γ) Αφήνω στον φιλανθρωπικό φορέα επωνυμία, ΑΦΜ το ποσό των ποσό ευρώ για την επίτευξη των σκοπών του.
Γραμμένη, χρονολογημένη και υπογεγραμμένη ιδιοχείρως.
Ιδιόχειρη υπογραφή
Προϋποθέσεις του άρθρου 1721 ΑΚ (λίστα ελέγχου)
- Ικανότητα προς σύνταξη διαθήκης: ο διαθέτης πρέπει να έχει συμπληρώσει το 18ο έτος και να έχει σώας τας φρένας (άρθρα 1719, 1720 ΑΚ).
- Πλήρης ιδιόχειρη γραφή: ούτε μία λέξη δεν επιτρέπεται να είναι δακτυλογραφημένη ή εκτυπωμένη. Όλο το κείμενο γράφεται με το χέρι του διαθέτη.
- Πλήρης χρονολογία: από αυτήν πρέπει να προκύπτει η ημέρα, ο μήνας και το έτος. Η έλλειψη της χρονολογίας οδηγεί κατ' αρχήν σε ακυρότητα.
- Ιδιόχειρη υπογραφή στο τέλος του εγγράφου.
- Προσθήκες και διορθώσεις: απλές προσθήκες στο περιθώριο ή σε υστερόγραφο πρέπει να υπογράφονται κι αυτές από τον διαθέτη, αλλιώς θεωρούνται σαν να μην γράφτηκαν (άρθρο 1721 ΑΚ).
- Γλώσσα: η διαθήκη μπορεί να γραφεί σε οποιαδήποτε γλώσσα γνωρίζει ο διαθέτης.
Δημοσίευση: τι γίνεται μετά τον θάνατο
Η ιδιόγραφη διαθήκη δεν καταχωρίζεται όσο ζει ο διαθέτης. Όποιος την κατέχει οφείλει, μόλις πληροφορηθεί τον θάνατο, να την προσκομίσει χωρίς υπαίτια καθυστέρηση στο αρμόδιο δικαστήριο (ειρηνοδικείο) για δημοσίευση (άρθρα 1774 επ. ΑΚ). Η διαδικασία περιλαμβάνει:
- Προσκόμιση της διαθήκης στο ειρηνοδικείο του τόπου όπου βρίσκεται.
- Άνοιγμα και ανάγνωση του εγγράφου από τον δικαστή, με σύνταξη σχετικού πρακτικού.
- Καταχώριση και φύλαξη της διαθήκης.
- Δυνατότητα κήρυξης ως κυρίας, ώστε να αποκτήσει εκτελεστότητα.
Δέκα λάθη που ακυρώνουν μια ιδιόγραφη διαθήκη
- Να γραφεί σε υπολογιστή ή γραφομηχανή. Άκυρη ακόμη και με ιδιόχειρη υπογραφή.
- Να παραλειφθεί η πλήρης χρονολογία (ημέρα, μήνας, έτος).
- Να μην υπογραφεί στο τέλος του εγγράφου.
- Να υπαγορευθεί το περιεχόμενο σε άλλο πρόσωπο που το γράφει. Πρέπει να είναι ιδιόχειρο.
- Να γίνουν διαγραφές ή προσθήκες χωρίς υπογραφή του διαθέτη.
- Να παραβιαστεί η νόμιμη μοίρα χωρίς νόμιμο λόγο αποκλήρωσης.
- Να οριστούν αόριστοι κληρονόμοι ("σε όποιον με φροντίσει") χωρίς αναγνωρίσιμα κριτήρια.
- Να μην ανακληθεί προηγούμενη διαθήκη, με αποτέλεσμα να συνυπάρχουν αντιφατικές διατάξεις.
- Να φυλαχθεί σε σημείο που κανείς δεν γνωρίζει. Αν δεν βρεθεί, δεν παράγει αποτελέσματα.
- Να χρησιμοποιηθεί ασαφής διατύπωση ("να μοιραστούν όπως κρίνουν δίκαιο"), που προσκαλεί δικαστική διαμάχη.
Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα έναντι της δημόσιας διαθήκης
Πλεονεκτήματα: δωρεάν σύνταξη, απόλυτη μυστικότητα (κανείς δεν τη γνωρίζει πριν τον θάνατο), τροποποίηση σε λίγα λεπτά (καταστρέφετε την παλιά και γράφετε νέα).
Μειονεκτήματα: κίνδυνος απώλειας ή καταστροφής, μεγαλύτερος κίνδυνος προσβολής για τυπικά ελαττώματα, ανάγκη δημοσίευσης μετά τον θάνατο. Αν η περιουσία περιλαμβάνει σύνθετα στοιχεία (επιχειρήσεις, ακίνητα στο εξωτερικό, ειδικές ρήτρες), προτιμήστε τη δημόσια διαθήκη ενώπιον συμβολαιογράφου.
Συχνές ερωτήσεις
Χρειάζεται ειδικό χαρτί;
Όχι. Λευκό φύλλο, σελίδα τετραδίου ή πίσω όψη φακέλου, ο νόμος δεν απαιτεί ειδικό υλικό. Αυτό που απαιτεί είναι η πλήρης ιδιόχειρη γραφή του διαθέτη.
Χρειάζομαι μάρτυρες όταν την υπογράφω;
Όχι. Η ιδιόγραφη διαθήκη συντάσσεται χωρίς μάρτυρες και χωρίς συμβολαιογράφο, σε αντίθεση με τη δημόσια.
Πώς την τροποποιώ;
Ο πιο καθαρός τρόπος είναι να καταστρέψετε την παλιά και να γράψετε μια νέα. Αν αλλάζει μόνο ένα σημείο, μπορείτε να συντάξετε μεταγενέστερη διαθήκη που να αφορά μόνο αυτό. Δείτε αναλυτικά πώς να γράψετε διαθήκη.
Είναι έγκυρη αν ζω στο εξωτερικό;
Ναι, σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΕ) 650/2012 για τις διεθνείς κληρονομικές διαδοχές. Η συνήθης διαμονή του κληρονομουμένου καθορίζει το εφαρμοστέο δίκαιο, αλλά οι Έλληνες πολίτες μπορούν να επιλέξουν το ελληνικό δίκαιο στην ίδια τη διαθήκη.
Τι κάνω αν έχω πολλές σελίδες;
Αριθμήστε και υπογράψτε κάθε σελίδα. Η τελική υπογραφή καλύπτει όλο το έγγραφο, αλλά η υπογραφή ανά σελίδα αποτρέπει αμφισβητήσεις λόγω αντικατάστασης φύλλων.
Επόμενα βήματα
Αν η κατάστασή σας είναι συνηθισμένη (γάμος, παιδιά, κατοικία και αποταμιεύσεις), η ιδιόγραφη διαθήκη είναι η πιο πρακτική επιλογή. Για σύνθετες περιπτώσεις δείτε τη δημόσια διαθήκη. Για να καταλάβετε τι δικαιούται ο καθένας, διαβάστε τη νόμιμη μοίρα και την εξ αδιαθέτου διαδοχή. Δείτε ακόμη περισσότερα υποδείγματα. Επίσημο κείμενο του άρθρου 1721: Αστικός Κώδικας.