Το να γράψετε διαθήκη στην Ελλάδα δεν απαιτεί δικηγόρο ούτε πολύπλοκες διαδικασίες. Αυτός ο οδηγός εξηγεί τα τρία είδη διαθήκης που αναγνωρίζει ο Αστικός Κώδικας, το κόστος τους, τα έγγραφα που χρειάζονται και πώς να αποφύγετε τα συχνότερα λάθη.
Τα τρία είδη διαθήκης
Ιδιόγραφη διαθήκη (άρθρο 1721 ΑΚ)
Γράφεται ολόκληρη με το χέρι, χρονολογείται και υπογράφεται από τον διαθέτη. Δεν χρειάζεται μάρτυρες ούτε συμβολαιογράφο για τη σύνταξη. Είναι η πιο διαδεδομένη μορφή, λόγω της δωρεάν σύνταξης και της ευελιξίας της. Αναλυτικός οδηγός.
Κόστος: 0 ευρώ για τη σύνταξη. Προαιρετικά, μικρό κόστος για φύλαξη σε συμβολαιογράφο.
Δημόσια διαθήκη (άρθρα 1724 επ. ΑΚ)
Συντάσσεται ενώπιον συμβολαιογράφου με την παρουσία τριών μαρτύρων ή δύο συμβολαιογράφων και ενός μάρτυρα. Ο διαθέτης δηλώνει τη βούλησή του, ο συμβολαιογράφος τη συντάσσει και διαβάζεται πριν την υπογραφή. Μέγιστη ασφάλεια, αδύνατη η απώλεια. Αναλυτικός οδηγός.
Κόστος: συμβολαιογραφική αμοιβή κατά τον νόμιμο πίνακα, ανάλογα με την έκταση.
Μυστική διαθήκη (άρθρο 1738 ΑΚ)
Ο διαθέτης παραδίδει στον συμβολαιογράφο, παρουσία τριών μαρτύρων, σφραγισμένο έγγραφο με τη βούλησή του. Ο συμβολαιογράφος δεν γνωρίζει το περιεχόμενο. Μορφή σπάνια στην πράξη.
Κόστος: παρόμοιο με τη δημόσια διαθήκη.
Ποια να επιλέξετε
| Κατάσταση | Προτεινόμενη μορφή |
|---|---|
| Απλή περιουσία, συνηθισμένη οικογένεια | Ιδιόγραφη (με προαιρετική φύλαξη σε συμβολαιογράφο) |
| Μεγάλη ή σύνθετη περιουσία | Δημόσια |
| Επιχείρηση ή εταιρικά μερίδια | Δημόσια + νομική συμβουλή |
| Οικογένεια με εντάσεις ή πιθανές αμφισβητήσεις | Δημόσια |
| Πρόσωπο που δεν μπορεί να γράψει | Δημόσια (υποχρεωτικά) |
| Απόλυτη επιθυμία μυστικότητας | Ιδιόγραφη (φυλαγμένη στο σπίτι) |
Βήμα προς βήμα: ιδιόγραφη διαθήκη
- Σκεφτείτε τη διανομή: εντοπίστε τους δικαιούχους, υπολογίστε τη νόμιμη μοίρα, επιλέξτε πώς θα διαθέσετε το ελεύθερο τμήμα.
- Γράψτε ένα πρόχειρο για να οργανώσετε τις σκέψεις σας (μόνο ως σημείωση).
- Αντιγράψτε με το χέρι, σε απλό χαρτί, με προσοχή στη ροή.
- Χρονολογήστε πλήρως (ημέρα, μήνας, έτος), κατά προτίμηση ολογράφως.
- Υπογράψτε στο τέλος του εγγράφου με το πλήρες όνομά σας.
- Υπογράψτε κάθε σελίδα αν είναι πολλές.
- Φυλάξτε τη ασφαλώς ή καταθέστε τη σε συμβολαιογράφο, και ενημερώστε ένα έμπιστο πρόσωπο.
Βήμα προς βήμα: δημόσια διαθήκη
- Κλείστε ραντεβού με συμβολαιογράφο της επιλογής σας.
- Ετοιμάστε τα έγγραφα: ταυτότητα, στοιχεία δικαιούχων, τυχόν συμβόλαια.
- Δηλώστε τη βούλησή σας στον συμβολαιογράφο, παρουσία τριών μαρτύρων.
- Ο συμβολαιογράφος συντάσσει τη διαθήκη κατά τον νόμο.
- Ανάγνωση του κειμένου από τον συμβολαιογράφο.
- Υπογραφή από τον διαθέτη, τους μάρτυρες και τον συμβολαιογράφο.
Έγγραφα που χρειάζεστε
- Δελτίο ταυτότητας ή διαβατήριο σε ισχύ.
- Πλήρη στοιχεία των δικαιούχων: όνομα, επώνυμο, πατρώνυμο, διεύθυνση, ημερομηνία γέννησης.
- Περιγραφή των αντικειμένων που θέλετε να κληροδοτήσετε ειδικά (ακίνητο, λογαριασμός, αντικείμενο αξίας).
- Στοιχεία του εκτελεστή της διαθήκης, αν ορίσετε.
Τι να συμπεριλάβετε
- Πλήρη ταυτοποίηση του διαθέτη.
- Ρητή ανάκληση προηγούμενων διαθηκών.
- Εγκατάσταση κληρονόμων και ποσοστά.
- Κληροδοσίες: συγκεκριμένα αντικείμενα σε ονομαστικά πρόσωπα.
- Υποκατάσταση σε περίπτωση που ο κληρονόμος δεν ζει.
- Ορισμός εκτελεστή της διαθήκης (άρθρα 2017 επ. ΑΚ).
- Επιθυμίες για το σώμα: αποτέφρωση, δωρεά οργάνων.
- Τόπος, χρονολογία και υπογραφή.
Δέκα συχνά λάθη
- Παραβίαση της νόμιμης μοίρας χωρίς νόμιμο λόγο αποκλήρωσης.
- Παράλειψη ανάκλησης προηγούμενων διαθηκών.
- Ορισμός αόριστων δικαιούχων ("σε όποιον με φροντίσει").
- Καμία πρόβλεψη υποκαταστάτη αν ο κληρονόμος δεν ζει.
- Πεποίθηση ότι η διαθήκη παρακάμπτει τη νόμιμη μοίρα.
- Μη επικαιροποίηση μετά από διαζύγιο ή νέο γάμο.
- Σύγχυση κληρονομίας και δωρεάς: η δωρεά μεταβιβάζει αμέσως.
- Σύνταξη αντιφατικών διαθηκών: η τελευταία υπερισχύει, αλλά προκαλεί διαμάχη.
- Στην ιδιόγραφη: δακτυλογράφηση ή παράλειψη χρονολογίας/υπογραφής.
- Μη ενημέρωση για την ύπαρξη της διαθήκης, με κίνδυνο να μην βρεθεί.
Τροποποίηση ή ανάκληση
Η διαθήκη ανακαλείται ελεύθερα μέχρι τον θάνατο (άρθρο 1763 ΑΚ). Για να την τροποποιήσετε:
- Συντάξτε νέα διαθήκη: ο ασφαλέστερος τρόπος. Η τελευταία υπερισχύει.
- Καταστρέψτε την προηγούμενη (ισχύει για την ιδιόγραφη που φυλάτε στο σπίτι).
- Ανακαλέστε ρητά με νεότερη διαθήκη.
Συχνές ερωτήσεις
Σε ποια ηλικία μπορώ να κάνω διαθήκη;
Από τη συμπλήρωση του 18ου έτους (άρθρο 1719 ΑΚ). Απαιτείται επίσης πλήρης συνείδηση των πράξεών σας.
Πόσο συχνά να την αναθεωρώ;
Κάθε 5 με 7 χρόνια ή όταν αλλάζουν οι συνθήκες: γάμος, διαζύγιο, γέννηση τέκνου, αγορά σημαντικού ακινήτου, θάνατος συζύγου.
Τι γίνεται αν πεθάνω χωρίς διαθήκη;
Εφαρμόζεται η εξ αδιαθέτου διαδοχή: κληρονομούν κατά τη νόμιμη σειρά (κατιόντες, γονείς και αδέλφια, παππούδες, σύζυγος, Δημόσιο).
Η διαθήκη γλιτώνει φόρους;
Ο φόρος κληρονομίας οφείλεται είτε υπάρχει διαθήκη είτε όχι. Όμως μια καλά σχεδιασμένη διαθήκη μπορεί να αξιοποιήσει απαλλαγές (π.χ. πρώτη κατοικία) και να τακτοποιήσει την κληρονομία με τρόπο φορολογικά ευνοϊκό.
Επόμενα βήματα
Για να ξεκινήσετε αμέσως, δείτε τον οδηγό για την ιδιόγραφη διαθήκη και τα έτοιμα υποδείγματα. Για να καταλάβετε τα όριά σας, διαβάστε τη νόμιμη μοίρα και την εξ αδιαθέτου διαδοχή. Για μέγιστη ασφάλεια, η δημόσια διαθήκη είναι η ασφαλέστερη οδός. Κατάλογος συμβολαιογράφων: Συμβολαιογραφικός Σύλλογος Εφετείων Αθηνών.